Ο θεσμός του Εφόρου Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων δημιουργήθηκε τον Ιούνιο του 2001 στο πλαίσιο της εναρμόνισης της κυπριακής νομοθεσίας με το κοινοτικό κεκτημένο στον τομέα των κρατικών ενισχύσεων.
Πρωταρχικός στόχος του Εφόρου κατά την προενταξιακή περίοδο ήταν να ικανοποιήσει όλες τις προϋποθέσεις που έθεσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για να καταστεί δυνατό το "κλείσιμο" του κεφαλαίου του ανταγωνισμού, το οποίο επιτεύχθηκε τον Ιούνιο του 2002. Παράλληλα, το Γραφείο προέβη στην αξιολόγηση, με βάση τους κοινοτικούς κανόνες, όλων των υφιστάμενων και νέων προγραμμάτων ενισχύσεων/ατομικών ενισχύσεων.
Με βάση τους περί Ελέγχου των Κρατικών Ενισχύσεων Νόμους (άρθρο 9Α) ως έχουν τροποποιηθεί μέχρι σήμερα, οι αρμοδιότητες του Επιτρόπου συνοψίζονται στα εξής:
(α) αξιολογεί και εγκρίνει, σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 10, τις κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται στη Δημοκρατία, οι οποίες, σύμφωνα με Κανονισμούς ή Αποφάσεις που εκδίδει η Ευρωπαϊκή Κοινότητα, απαλλάσσονται από την υποχρέωση της κοινοποίησης που προβλέπεται στο Άρθρο 108, παράγραφος 3, της ΣΛΕΕ·
(β) γνωμοδοτεί, σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 11, για τη συμβατότητα με τους κοινοτικούς κανόνες των κρατικών ενισχύσεων, επί όλων των μέτρων κρατικών ενισχύσεων, που δεν εμπίπτουν στην παράγραφο (α) του παρόντος άρθρου·
(γ) είναι υπεύθυνος για τη γενική εφαρμογή των διατάξεων του Κανονισμού (ΕΕ)2015/1589 και των εκτελεστικών διατάξεων που θεσπίζονται από την Επιτροπή, δυνάμει του Άρθρου 33 του εν λόγω Κανονισμού·
(δ) εκδίδει αιτιολογημένη απόφαση σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 18 σε περιπτώσεις παραβάσεων, για την αναστολή της εφαρμογής μέτρου κρατικής ενίσχυσης και της χορήγησης κρατικών ενισχύσεων και/ή την άρση της παρανομίας και/ή την επιστροφή οποιουδήποτε ποσού έχει ληφθεί κατά παράβαση του παρόντος Νόμου·
(ε) εξασφαλίζει από τις αρμόδιες αρχές εκθέσεις που περιλαμβάνουν στατιστικά στοιχεία για τις παραχωρούμενες κρατικές ενισχύσεις·
(στ) υποβάλλει στην Επιτροπή οποιαδήποτε στοιχεία που ζητούνται από αυτήν σε σχέση με κρατικές ενισχύσεις που χορηγούνται στη Δημοκρατία·
(ζ) συγκεντρώνει, επεξεργάζεται και παρακολουθεί όλες τις πληροφορίες τις σχετικές με κρατικές ενισχύσεις.
(η) ελέγχει την τήρηση από τις Αρμόδιες Αρχές της εκάστοτε σε ισχύ νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης που αφορά στη χορήγηση ενισχύσεων ήσσονος σημασίας στη Δημοκρατία·
(θ) εκπαιδεύει και ενημερώνει όλες τις Αρμόδιες Αρχές και τους εμπλεκόμενους φορείς για θέματα κρατικών ενισχύσεων·
(ι) ετοιμάζει και υποβάλλει στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Ετήσια Έκθεση για την άσκηση των αρμοδιοτήτων του που αναφέρονται στον παρόντα Νόμο, με παρατηρήσεις και εισηγήσεις, η οποία συμπεριλαμβάνει στατιστική ανάλυση για την παραχώρηση κρατικών ενισχύσεων·
(ια) αντιπροσωπεύει τη Δημοκρατία στη Συμβουλευτική Επιτροπή για τις κρατικές ενισχύσεις και σε οποιαδήποτε άλλη επιτροπή, σώμα, ομάδα εργασίας, συνέδριο που αφορά σε θέματα παροχής κρατικών ενισχύσεων και που λαμβάνει χώρα είτε στη Δημοκρατία είτε στο εξωτερικό.
Ο Έφορος Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων ασκεί τα καθήκοντά του ως ανεξάρτητος αξιωματούχος της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο διορισμός του γίνεται από το Υπουργικό Συμβούλιο, αφού διαβουλευθεί με την Κοινοβουλευτική Επιτροπή Εξωτερικών και Ευρωπαϊκών Υποθέσεων και η θητεία του είναι εξαετής.